ENSOR * TEKST, REGIE ARNE SIERENS * MUZIEK ( live ) JEAN-YVES EVRARD / SCENOGRAFIE GUIDO VROLIX / KOSTUUMS DORIEN DE MUYNCK / LICHT KOEN DEMEYERE / SPELERS JOHAN HELDENBERGH, DANNY RONALDO, KAREL CREEMERS / COMPAGNIE CECILIA, CIRCUS RONALDO I.S.M MiramirO / 2014 *

Personages * Guido, Antoine, Wilfried * 3 mannen *

Drie mannen worden overvallen door vragen over het gat waar ze uit voortkomen en het zwarte gat waar ze ooit zullen in opgaan...

Hoe, wanneer en waarom hebben hun ouders hen verwekt? De wereld verwacht nu eenmaal van een volwassen mens dat hij flegmatiek alles slikt en de harde brokken zomaar verteert.

Het is een trieste ramp maar er valt absoluut mee te lachen.



IS HET THEATER? IS HET CIRCUS?

Theater ontmoet circus. Voor 'Ensor' slaan Compagnie Cecilia en Circus Ronaldo de handen in mekaar. Het resultaat is geen wervelend spektakel vol acrobatische toeren, wel een intimistische, hilarische en visueel uitbundige voorstelling. Of zoals de heren het zelf graag omschrijven: een "Faustiaans varieté".

Een ontmoeting tussen theater en circus was onvermijdelijk. Arne Sierens is een grote liefhebber van circus in het algemeen en van Circus Ronaldo in het bijzonder. Zijn grote bewondering voor de performances van Danny Ronaldo steekt hij niet onder stoelen of banken. Ook Ronaldo volgt het werk van Sierens met grote interesse. De heren delen hun diepe respect voor elkaars metier, bekwaamheid en ervaring. Allebei hadden ze enorm veel goesting om samen aan de slag te gaan. Het resultaat is een theatervoorstelling met een vleugje typische commedia dell' arte van Circus Ronaldo.

Moeder, waarom leven wij? Het verhaal draait rond drie mannen van rond de 45 die volop hun midlifecrisis beleven. Zware levensvragen houden hen bezig. Vragen over het gat waar ze uit voortkomen en het zwarte gat waar ze ooit in zullen opgaan. Vragen over de liefde, de vrouwen, het verleden, de toekomst, de dood …het komt allemaal aan bod. Allen zijn we op zoek, maar naar wat? Het leven is niets, vluchtig als een droom, hard en triest. Maar met de juiste dosis humor valt het allemaal nog wel mee.

Op zoek naar het avontuur. Arne Sierens probeert steeds te vernieuwen en grenzen te verleggen: "Ik zoek voor elke voorstelling naar een avontuur, naar iets dat me uitdaagt. Ik vind het stom om in herhaling te vallen. Nieuwe ervaringen opdoen is spannend. Ik wist op voorhand dat ik het verdomd lastig zou hebben met Danny en Karel, maar het is geweldig om te zien wat het resultaat is. Het verplicht je om alles te herdenken en buiten de bestaande grenzen te treden. Kortom, een ander huwelijk te sluiten."

De coproductie van Compagnie Cecilia met Circus Ronaldo heeft een nieuwe vorm van theater gecreëerd. In het begin bleek het niet zo evident en zorgde het voor een clash tussen de twee werelden. Er volgde een proces van aftasten en aanpassen. Circusartiest of theatermaker, voor iedereen was het een grote uitdaging.

Volgens Sierens waren Danny Ronaldo en Karel Creemers in het begin een beetje geïntimideerd: "Zoals zij met ballen jongleren, zo jongleren wij met woorden. Maar wij waren eveneens geïntimideerd door hun performancekunst. Zij komen op en zuigen zonder woorden echt de aandacht van een publiek naar zich toe. Het was wennen, maar uiteindelijk hebben we een voorstelling gemaakt over hoe we elkaar gevonden hebben."

Ook Sierens' en Johan Heldenberghs manier van werken waren voor circusartiesten Danny Ronaldo en Karel Creemers een heuse aanpassing. Compagnie Cecilia is gewoon om veel te repeteren en vanuit improvisatie te zoeken hoe de personages vorm moeten krijgen, vertelt Heldenbergh: "Wij werken met improvisatie. Ik doe dat al 15 jaar met Arne. Ik ben daar bedreven in. Ik kan loslaten en zonder trucjes werken en niks op voorhand bedenken. Ik zie wel waar ik uitkom. Maar dan ga je letterlijk in je blootje staan. Je zegt zoveel onzin. Dat is soms gênant. Die stap was voor hen dan ook moeilijk. Ik snap dat ook wel het is een vorm van theater dat je moet durven aangaan?"

Voor de circusmannen is deze manier van werken inderdaad compleet nieuw. Danny Ronaldo: " Wij hebben een heel andere methode van werken. Wij werken meer op timing. Ons circuspersonage bestaat al. Wij spelen het karakter ten volle uit als het publiek er is. We zijn het niet gewoon om te repeteren. Ik voel de kracht van mijn personage ook niet wanneer ik repeteer voor slechts één persoon. Die intensiteit voel ik pas als ik voor een publiek speel."

Tonnen tekst. Dan is er nog het verwerken en declameren van lange teksten, ook nieuw voor Ronaldo en Creemers. In het circus is er bijna geen tekst en gebruiken ze amper hun stem. Zij moeten het vooral hebben van présence, lichaamstaal, mimiek, pantomime en oogcontact met het publiek.

Na al het intense repeteren zijn de teksten volledig gekend. Toch voelt Creemers nog angst: "Niet omdat ik mijn teksten zal vergeten. Ik heb schrik dat mijn stem het begeeft. Ik heb al jaren last met mijn stem. Ik ben bang dat ze wegebt en ik er dan geen power en emotie in kan leggen. Als mijn stem wegvalt in het circus is dat minder erg. Dan trek ik mijn plan. Nu ligt dat toch anders. Het houdt me heel hard bezig."

Theater en circus à la Sierens – het werkt! "Als theatermaker werk ik altijd vanuit de kracht van de mensen", zegt Sierens. "Karel en Danny zijn uiteraard geen Hamlet-acteurs, maar het zijn wel fantastische performers. Ook Johan is geen circusartiest, maar wel een geweldige performer. Ik heb geprobeerd bij iedereen de identiteit te bewaren. Johan is Johan, Danny is Danny en Karel is Karel. Dat heb ik proberen te respecteren. Dat geeft een geweldige voorstelling. Fris, authentiek. Die intuïtieve kracht werkt."

( Cobra )


EEN ONTMASKERENDE MASKERADE

Voor de show toch even een magere leeswaarschuwing: de volgende recensie zou wel eens verdraaid veel op een veredelde vorm van copywriting kunnen lijken. Het is sterker dan onszelf, de nieuwe Arne Sierens is dan ook zo oprecht geestig en spitsvondig dat alleen een knorrige kasplant er zijn neus voor ophaalt.

Ensor, zo heet het theaterkind; en met haar ook de circusartiest van wie de stoffelijke resten uiteindelijk op scène worden uitgestrooid. Of eerder plompweg uitgekletst. Wie daarin een donkere metafoor wil zien, think again! Het circus is bijlange niet dood, dat bewijzen Sierens' Compagnie Cecilia en het voor de gelegenheid omhelsde Circus Ronaldo met verve. Voor de rest metaforen zat, wees gerust. Wie ze zou turven, komt met blauwe knieën thuis.

En dat is net wat Arne Sierens onderscheidt van de rest van de klas: je kunt zijn stukken op zoveel manieren lezen en beleven dat het bijna kleine, eigen universa worden met al even kleine, eigen wetten en helden. Guido (Johan Heldenbergh) is een door en door theatrale theatermaker die alle kleur uit zijn leven twijfelt en dan maar een alter ego (Danny Ronaldo) uit het zand stampt om zijn Welt- en andere schmerzen tegenaan te smijten. Yin en Yang op het strand van Oostende, haast twee stemmen uit hetzelfde lijf die elkaar voortdurend kapot spelen en weer genezen.

Al dan niet met de hulp van een aanstekelijke meneer doktoor (Karel Creemers), maar die zit zelf aan de pillen. Ensor is dan ook een ontmaskering van de schrale gelukschema's waarin elke mens zich vandaag moet plooien. Ontmaskeren door maskers op te zetten: baron James mag dan niet altijd expliciet aanwezig zijn, onderhuids zwaait hij en hij alleen de scepter. Van de magistrale parade in het begin tot de georkestreerde bellenmars, de grande ('très grande!') finale op het eind.

Ensor is subliem theater over theater. Een hotsend en botsend spektakelstuk dat voorbij davert en elke mogelijke impuls, ook vanuit het publiek aan de zijlijn, meesleurt. En verder gewoon ontzettend plezant is. Dat vooral."

( Daan Borloo - Dilemma )


DE BEER IS DOOD! LEVE HET FAUSTIAANS VARIÉTÉ!

Van theaterauteur en theatermaker Arne Sierens (Compagnie Cecilia) was al langer te verwachten dat hij iets met circus zou gaan doen. Dat hij dat samen met het beste Belgische circus zou doen, lag ook voor de hand. Circus Ronaldo is een Belgisch/Vlaams familiecircus dat zich heeft bekwaamd in circustheater, het nieuwe circus zonder dieren, een mengeling van circus en theater.

Circus Ronaldo is internationaal vermaard. Maar zoals uit Ensor blijkt, was het samengaan tussen theater en circustheater toch moeilijker, liggen de verschillen toch verder uit elkaar dan gedacht. Die moeilijkheden en kronkelingen in het ontstaansproces van de productie worden mooi verweven met de existentiële beslommeringen van de drie persona/personages.

Danny Ronaldo is de zesde generatie van Circus Ronaldo. Hij noemt zich een 'commediant' met twee m's, om de verwantschap met de commedia dell'arte aan te tonen. Personages uit dat genre vormden dan weer de voorlopers van de clowns. Circus Ronaldo is circustheater met alleen maar sobere, clownachtige personages, die humor én melancholie uitstralen. Ze combineren circusacts zoals jongleren en lichte acrobatiek met een tekstloos theater dat revue, variété en absurdistisch theater à la Beckett poëtisch surrealistisch tot een symbiose maakt. Compagnie Cecilia maakt raak theater rond thema's van de existentie, de angsten en de levensdriften van de kleine man/vrouw, poëtisch, in een eigen (Sierens-)taal; fysiek theater met wonderschone teksten.

Nu brengen ze samen Ensor. Oorspronkelijk was het de bedoeling van Sierens om een stuk te maken rond James Ensor voor het Ensorjaar 2010, maar financieel is dat project niet rond gekomen. Nu, na vier jaar, is dat wel mogelijk, maar gaat het niet meer over de figuur Ensor. Wel komen zijn maskers naar voren, zijn er de parades met Ensor-personages, is er de dood met en zonder masker. Zijn circusachtige en theatrale elementen worden gebruikt in de voorstelling. Het Ensor-element is teruggebracht tot as van een vriend van de personages die toevallig Ensor heette en die op het strand van Oostende moet worden uitgestrooid.

Ensor is in het kort het verhaal over een theatermaker Guido (Johan Heldenbergh) en zijn acteur Antoine (Danny Ronaldo) die in Guido's stuk het personage Antonio moet vertolken. Guido weet niet goed hoe hij een einde aan zijn stuk moet maken, zeker nu zijn vrouw Juliette die het personage Irène moet vertolken niet komt opdagen. Ensor is dus theater met daarin nog een theaterstuk dat over theater en het leven gaat. Steeds is het een switchen tussen de personages van het te spelen stuk en van het stuk dat gespeeld wordt. Daartussen zwalpt de dokter (Karel Creemers) als bemiddelaar, als katalysator, als storend element, als een clown vol slapstick en absurde interventies. Het is eigenlijk het verhaal van drie mannen, drie veertigers die op zoek zijn naar de zin van hun bestaan, hun existentie. Ze blikken terug, blikken angstig vooruit. De een ziet vol verwachting uit naar een ideale geliefde (à la Dulcinea), de ander heeft het wel gehad en gelooft er niet meer in. Als Faust-figuren willen ze steeds meer en meer, ze willen zichzelf overstijgen. Terwijl ze heel goed beseffen dat dat niet meer kan. Ze wachten, praten over het wachten om de wachttijd te verdrijven, ze verwijzen naar Beckett. Tevens verpakken ze de existentiële levenslange queeste in een variété vorm, die zich hier ook zelf overtreft.

Arne Sierens, schrijver en regisseur, en zijn vaste acteur Johan Heldenbergh, zijn twee jongleurs van het woord. Danny Ronaldo en Karel Creemers van Circus Ronaldo: twee jongleurs van objecten. Twee naturelle clowns zonder glitterkostuum die er staan, zonder tekst, alleen met hun mime en lichaamstaal. Nu spreken deze twee circusartiesten: lappen tekst hebben ze. En ze doen dat fantastisch: verstaanbaar, helder, ingetogen, ingeleefd. Zoals ook de theateracteur Johan in woordloze scènes overkomt. Hij speelt naast Guido nog andere personages: typetjes zoals de soldate van het Leger des Heils. Hij is ook de opgedofte witte clown, de broer van Danny, die regelmatig verschijnt om zijn broer terug te roepen naar het oude, traditionele circus. De beer Nadia is weliswaar gestorven, maar dat wil toch niet zeggen dat alle tradities van het circus overboord moeten worden gegooid. Dat zorgt voor hilarische scènes.

Circus als metafoor voor het leven. Theater als symbolisch spel van het universele individu. Er is de spanning tussen de twee. Tussen nostalgie en vooruitgang, tussen zogenoemde hoge en lage kunsten, tussen de personages onderling. Circus wordt vaak gezien als lage kunst, als louter amusement zonder diepgang, terwijl teksttheater verheven is en over de existentie van de mens gaat. Circus is simpel zegt Guido, maar hij is jaloers op Antoine, die eenvoudig met een paraplu, een knaapje en een koffer een totaalbeeld over de dood kan geven. En zo wordt er in het hele stuk over circus en over theater gesproken, worden ze met elkaar vergeleken, worden ze gewikt en gewogen. Met veel clichés uit beide werelden over elkaar, maar ook met verrassende metaforen en verwoordingen.

Het hele stuk speelt in op clichés maar maakt er steeds iets meer van. Zo is er de bekende slapstick van het openvouwen van een strandstoel. Dat spel in onhandigheid doet het nog altijd, maar hier gaan de spelers nog een stapje verder, het houdt niet op als de strandstoel in elkaar zit. Ze ontdekken nieuwe onvolkomenheden aan de stoel. En even later komt een ander personage met een ministoeltje voor de babypop op. En met die pop jongleert Danny poëtisch en existentieel. Zonder woorden krijg je in een scène van een paar minuten het leven getoond.

Tweeënhalf uur lopen en bewegen de drie spelers over de met asgrauw zand bedekte catwalk tussen twee huisjes. Ze zitten en staan tegenover elkaar. Ze spreken tot elkaar, ze geven commentaar, relativeren elkaar, ze spreken tot het publiek, dat aan twee kanten van de catwalk op de tribunes zit. Muzikaal worden ze ondersteund door de live muzikant Jean-Yves Evrard. Af en toe wordt het publiek erbij gehaald, om te zingen, om als figurant op het toneel te staan, om een melodie met klokjes in een vertederend moment mee te voltooien.

Ensor zit vol slapstick, vol visuele en verbale gags, vol clichés die tot echte grappen worden omhooggetrokken, met fantastische performers die meestal weten te boeien, de ene keer overdreven en grotesk, de andere keer subtiel en poëtisch. Soms duurt het wat te lang, mag er geknipt en geschrapt worden, mag het geheel wat compacter worden gemaakt. Dat zal met het vaker spelen wel gebeuren, denk ik."

( Tuur Devens - Theaterkrant )

_________